Beata Ślebzak-Cebula, Dietetyk kliniczny

Anemia (łac. anaemia, inaczej niedokrwistość) to zespół objawów, które wywołane są przez różnego rodzaju zaburzenia dotyczące krwi:

  • zbyt niski poziom hemoglobiny;
  • zmniejszony hematokryt (czyli liczba czerwonych krwinek w stosunku do pozostałych składników krwi);
  • niskie erytrocyty (zmniejszona liczba krwinek czerwonych).

Anemia może wynikać z chorób przewlekłych (np. nowotwory, toczeń rumieniowaty, reumatoidalne zapalenie stawów, choroby przewodu pokarmowego, infekcje bakteryjne, grzybicze i wirusowe, choroby pasożytnicze) lub z powodu niedoborów – występuje wówczas anemia niedoborowa (przede wszystkim: niedobór żelaza, niedobór kwasu foliowego niedobór witaminy B12). Inne przyczyny anemii to restrykcyjne diety (np. dieta eliminacyjna, dieta wegańska), utrata krwi, nadużywanie alkoholu lub zbyt częste stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Objawy charakterystyczne dla tego zespołu chorobowego to: osłabienie, niskie ciśnienie krwi, zawroty głowy, bóle głowy, bladość ust i powiek, zaburzenia rytmu serca ( tachykardia, kołatanie serca ), zadyszka, omdlenia, duszność po wysiłku, ospałość, bladość błon śluzowych.

W przypadku anemii spowodowanej niedoborem żelaza mogą występować zmiany na błonie śluzowej języka, gardła i przełyku, uczucie pieczenia przy przełykaniu, zajady w kącikach ust oraz łamliwość paznokci i włosów. Leczenie anemii powinno być poprzedzone szczegółową diagnozą, dzięki której możliwe jest wykrycie przyczyny niedokrwistości. Odpowiednia, prawidłowo zbilansowana dieta skutecznie wspomaga leczenie farmakologiczne i jest doskonałą profilaktyką.

W diecie osób z niedokrwistością spowodowaną niedoborem żelaza powinny znaleźć się: produkty bogate w mikroelementy: ( mangan, kobalt, miedź ), witaminy: C, B6 i B12, żelazo oraz białko.

Główne zalecenia przy diecie dla osób z niedokrwistością:

  • Spożywaj żywność pełnowartościową, bogatą w białko, węglowodany, tłuszcz, witaminy i składniki mineralne. Węglowodany złożone znajdziesz w produktach zbożowych takich jak kasze i ciemne pieczywo.
  • Unikaj cukru, białego pieczywa, wyrobów cukierniczych oraz słodyczy.
  • Jedz chude mięso, nietłuste wędliny oraz wątrobę. Są to artykuły żywnościowe łatwo przyswajalne żelazo.
  • Codziennie zjadaj kilka porcji warzyw i owoców bogatych w witaminę C, która poprawia absorpcję żelaza. Każdego dnia spożywaj co najmniej 150g witaminy C.
  • Pij mniej kawy i herbaty. Ze względu na zawartość taniny utrudniają one wchłanianie żelaza.

Oto składniki przydatne w diecie osób z anemią:

  • żelazo (znajdziesz je w czerwonym mięsie, szpinaku, brokułach, roślinach strączkowych);
  • kwas foliowy (niezbędny w diecie osób z anemią, składnik ten można znaleźć w zielonych warzywach takich jak szpinak, sałata, fasola; ponadto kwas foliowy występuje w soku pomarańczowym i produktach pełnoziarnistych;
  • miedź, cynk i kobalt (dobre źródło cynku to produkty pełnoziarniste, kasza gryczana, żółty ser, kapusta, jaja; obfite w kobalt są grzyby, cykoria i szpinak; miedź zawierają owoce morza, orzechy, drób, produkty pełnoziarniste i warzywa strączkowe);
  • molibden (produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, pomidory, natka pietruszki, jaja, mleko i jego przetwory, szczególnie żółty ser);
  • witamina C – poprawia wchłanianie żelaza (jej cenne źródła to warzywa o zielonych liściach, oleje roślinne, kiełki pszenicy, pieczywo razowe);
  • witaminy B6 i B12 (źródła tych witamin to ryby, sery żółte, wątroba, produkty z pełnego ziarna, orzechy, drożdże, awokado)

W diecie przeciw anemii kluczowa jest obecność żelaza. Pierwiastek ten występuje w produktach zwierzęcych ( tzw żelazo hemowe, absorbowane przez organizm w 10 – 15% ) i roślinnych ( tzw żelazo niehemowe, wchłaniane w 2 – 3% ).

Ze względu na zawartość żelaza artykuły spożywcze dzieli się na te o jego niskiej zawartości ( np. mleko, ziemniaki, owoce ), na produkty o średniej zawartości żelaza (drób, mięso, kasze warzywa) oraz produkty o wysokiej zawartości żelaza (np. podroby i warzywa strączkowe). Potrawy polecane w jadłospisie osobom cierpiącym na anemię to: twaróg, biały ser, jaja, ryby oraz mięso – zwłaszcza wołowina i indyk.

Duże znaczenie przy niedokrwistości ma podawanie świeżych owoców i warzyw będących źródłem witamin i składników mineralnych. Zupy warto podawać na wywarze z kości, mięsach, rybach i jarzynach. Dieta anemika musi być uzupełniana w żelazo poprzez podawanie surowego mięsa w postaci befsztyków tatarskich. Dobrze jest do głównego posiłku wypijać niewielką ilość czerwonego wytrawnego wina gronowego. Jako deser poleca się surowe owoce, kompoty i galaretki żelatynowe. Unikaj ciast, szczególnie słodkich i tłustych tortów.

Wszelkie substancje odżywcze najlepiej dostarczać organizmowi w sposób naturalny. Jednak w przypadku niekorzystnych badań, gdy zachodzi potrzeba szybkiego uzupełnienia żelaza, należy sięgnąć po środki farmakologiczne. Preparaty zawierające żelazo dwuwartościowe, dostępne na receptę, mają go więcej w swym składzie, dlatego najpierw należy odwiedzić lekarza. Podczas terapii stosuje się zazwyczaj tabletki. Jedynie w skrajnych sytuacjach –  najczęściej w warunkach szpitalnych –  żelazo podaje się poprzez iniekcję tak, aby substancja szybciej i łatwiej mogła dotrzeć do krwi.

Wspomaganie suplementami zalecane jest u kobiet z obfitymi menstruacjami, ciężarnych  i karmiących, u wcześniaków, ale także u osób z zaburzeniami wchłaniania żelaza, po zabiegach operacyjnych, lub po krwawieniu z przewodu pokarmowego i dróg rodnych.

Aby kuracja przyniosła spodziewany efekt powinna trwać od 3 do 6 miesięcy – ze względu na cykle powstawania nowych komórek krwi (około 120 dni), które mogą wykorzystać dostarczone przez nas żelazo. Tabletki należy przyjmować na czczo, na dwie godziny przed posiłkiem. Ten system poprawia absorpcję, ale nie każdy dobrze na niego reaguje. U niektórych osób mogą pojawić się bóle brzucha i nudności. Wtedy lepiej stosować preparaty podczas posiłków.

Trzeba mieć na uwadze, że suplementacja bez konsultacji z lekarzem i wnikliwej diagnostyki to złe posunięcie. Może zamaskować prawdziwą chorobę, co skutkuje poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Zbyt późno wykrywa jest w stanie sprawiać większe trudności przy leczeniu. A anemia z niedoborów żelaza może być, choć nie musi, pierwszym zwiastunem poważnej choroby.

Podobne posty